Naar de Goeroe. Leerling of volgeling?

- Een volgeling is iemand die, als dat gevraagd zou worden, in overgave de Hitlergroet zou brengen, een bomvest zou dragen, of zijn geweer zou leegschieten op een menigte.
Een leerling daarentegen stelt altijd vragen, blijft kritisch vermogen houden, en komt tot ontwikkeling. -
 

Bovenstaande tekst had ik een tijdje geleden geplaatst op de FB pagina van advaitaweb. Uit een enkele reactie bleek dat deze werd opgevat als een soort van "anti-bhakti." Anti-overgave. Het zette me in ieder geval aan om hier aandacht aan te geven. Een ander lid van de groep plaatste een prachtige tekst van Alexander Smit over dit onderwerp die ik u niet wil onthouden;

'Bhakti' betekent met alles in je directe omgeving omgaan alsof het voor je Goeroe is. Als je alles kunt doen in Zijn Naam, dan is dát Bhakti. Het woord bhakti betekent 'devotie', toewijding. Wat je ook doet, waar je ook werkt, in een fabriek of op een kantoor — doe het met uiterste toewijding. Beschouw alle dingen, al je vrienden en al je dierbaren als een 'altaar' waar je alles op kan leggen. Dát is devotie. Leg alles wat je hart beroert op je altaar. In het Hinduïsme is een pujatafel het symbool van toewijding. Houd niets achter. Hoe groter je liefde hoe minder je achterhoudt. Als er niets meer is om achter te houden, deel je alles met iedereen. Zo simpel is het bhaktipad. En het effect is onmiddellijk. Daarom voelen vrouwen zich er zo toe aangetrokken.

Alles waar je van houdt wordt heilig. Als je vioolspeelt wordt de viool heilig. Je zorgt voor je instrument, je poetst het op zodat het glanst en schoon is en een plezier voor het oog. Er is liefde, toewijding, devotie. Als die liefde er niet is, worden de dingen verwaarloosd; dan heeft het niet je hart, je bent onverschillig.
Echte devotie is allesomvattend, niet exclusief maar inclusief alles en iedereen. Je toewijding moet alles omarmen. Vanuit het Hart moet je alles omarmen. Alles. Je toewijding moet het Hart openstellen voor alle levende wezens. Dat is de ware betekenis van Bhakti. Als het niet alles en allen betreft, is het geen Bhakti. Dan is het sektarisch, 'heiliger dan Gij' en dat soort onzin.

Jnana en Bhakti komen uit dezelfde bron. Jnana, de weg van het onderscheidend onderzoek (wat is werkelijk en wat is onwerkelijk) eindigt bij Bhakti en Bhakti eindigt bij Jnana. Ze vullen elkaar aan en uiteindelijk gaan ze in elkaar op.

Devotie is de beste manier om je (psychologische) zelf totaal te verliezen. Want we hebben te veel controle over de dingen. We willen sturen. Maar bij zelfrealisatie is er absoluut geen controle meer. Er valt niks te sturen! Maar vrouwen kunnen het beter toelaten dan mannen. Daarom vinden vrouwen meer aansluiting bij Bhakti. Het past beter bij ze. Maar ik ben uiteraard verrukt als ze het Jnana pad verkiezen. Je zou natuurlijk kunnen vragen waarom ik Jnana-onderricht geef aan vrouwen als Bhakti beter bij ze past. En dat doe ik omdat ik weet dat ze zich uiteindelijk zullen wijden aan het ware en dat zijn zij Zelf, atman, het Bewustzijn zelf.'

(Fragmenten van een tape uit juni 1990)

De weerstand tegen het woord Goeroe (wat niet meer dan leraar betekend) is vooral ontstaan door allerlei sektarische excessen zoals die met grote regelmaat hebben plaatsgevonden en plaatsvinden. Daarin speelt vooral het idee van hersenspoelende figuren die totale overgave eisen, en mensen reduceren tot het willoos vleesgeworden gedachtengoed van de inspirator, de goeroe. Het lastige hierbij is dat er in deze kwesties niet iemand is die van te voren heeft bedacht "ik ga nu eens lekker macht uitoefenen en excessen die leiden tot menselijk leed veroorzaken." Je zou zelfs kunnen zeggen dat de achterliggende bedoelingen van deze bewegingen nobel zijn.
Men heeft het beste voor met de mensheid en de aarde, en hopen op hun wijze het Nirvana voor een ieder te verwezenlijken. Helaas leidt dit in de meeste gevallen tot grote menselijke drama's. Dat heeft dan altijd te maken met het gegeven dat de leraar hetgeen hij of zij onderwijst niet werkelijk zelf begrepen heeft. In theorie vaak wel, maar niet vanuit een radicaal innerlijk onderzoek die ook echt geheel gegaan is, zoals waar bijvoorbeeld Advaita toe aanmoedigt. Gaan tot en met het putje.
En dan nog is het de vraag of er dan een ontwikkeling tot leraar plaatsvindt.
Een automonteur zal automonteur kunnen blijven. Een schoenmaker, schoenmaker.
advaitaweb BohmeEr is in wezen geen enkele behoefte of aandrang de rol van leraar op zich te nemen. Ik heb begrepen dat de leerlingen van Jacob Bohme (1575 - 1624) in zijn schoenmakerswerkplaats kwamen en hij tijdens het schoen herstellen onderwijs gaf. Er is later ook nooit een maatschappelijke beweging vanuit hem ontstaan, behalve dan de beweging "naar binnen." En dat laatste is essentieel voor een gedegen zelfonderzoek. Het is altijd een beweging "naar binnen." Ik zou daarbij het Boeddhistische begrip van "Metta" als voorbeeld willen nemen. Een meditatie die je vraagt een belangrijke goede wens te formuleren in je gedachten, en deze geheel aan jezelf toe te wensen, van kruin tot teen. Vervolgens schenk je die wens aan je geliefden met de uitademing, en weer aan jezelf met de inademing. Vervolgens schenk je diezelfde goede wens aan de mensen die je buren zijn, je straat, stad, land, de mensheid. De mensen waar je het moeilijk mee hebt, de levende wezens waarmee je deze planeet deelt, de kosmos, het al. In ... en uit. Dat is dus exact de werking van zelfonderzoek. Het begint en eindigt altijd met jou. Niet daarbuiten, want wat is daar te vinden? Adem in, de goede wens ontstaat in jou, adem uit de goede wens wordt geschonken aan het "al", adem in .. het al schenkt je de goede wens weer terug enzovoorts. Een totaal opgaan zonder daarbij je waardigheid, je bewustzijn te verliezen. Want er is altijd een belichaamd, denkend en voelend wezen te vinden IN dit opgaan. Zolang je leeft.

In de context van dit verhaal is de volgeling een mens die dit allemaal voor waar aanneemt zonder daadwerkelijk zelfonderzoek toe te passen. Er spelen vaak totaal andere processen een rol. De sterke "persoonlijkheid" van de leermeester, of de behoefte aan een kader in het leven, of onverwerkte pijn ... noem maar op. Dan is toewijding een vlucht, overgave een mentale overgave die voortkomt uit een laag zelfbeeld of een niet erkende depressie. Dan is Bhakti niet begrepen. Bhakti, toewijding wil ook zeggen toewijding aan de waarheid, aan alles wat is, ook de depressie, ook de gedachten die ten grondslag liggen aan een laag zelfbeeld, ook de vragen die je daarover hebt aan de leermeester, of de kritische vragen die er zijn over gedragingen of uitspraken van de leermeester. Overgave aan het bestaan zelf, niet aan een idee, ideaal of politiek correcte fantasieën.
Niet terughoudend, maar onderzoekend.. en daar is veel moed en bewustzijn voor nodig. Maar uiteindelijk kan dat leiden tot een diep wederzijds vertrouwen, een groots en spiritueel intiem gebeuren. En dat laatste, daartoe zal de volgeling niet bereid zijn. De volgeling zoekt zekerheden, regels, argumenten om, zoals Alexander vaak zo treffend kon zeggen, een mislukt leven sluitend te krijgen. Leerling of volgeling? Op u komt het aan.